گزارش تفصیلی هەنگاو از کشتار نیروهای سرکوبگر علیە معترضان، قطعی اینترنت و وضعیت بازداشت شدگان اعتراضات دیماه
ههنگاو؛ شنبه ۲۴ دی ۱۴۰۴
سازمان حقوق بشری هەنگاو بر اساس و بررسی گفتگو با خانوادەهای کشتەشدگان، شاهدان عینی و گزارشات میدانی با ارائه گزارشی مفصل تلاش میکند تصویری از وضعیت سرکوب خشونت بار در رابطە با اعتراضات مردمی در سراسر ایران ارائە دهد، ضمن اینکە یادآور میشود بیش از ١٧روز است کە دسترسی بە اینترنت آزاد بە طول کامل در سراسر ایران قطع و شهروندان در بی خبری کامل و تحت فضای امنیتی از حق دانستن وضعیت، ارتباطات و سوگواری محروم ماندەاند. هەنگاو تاکید میکند الگوی سرکوب اعمال شدە توسط جمهوری اسلامی نسبت بە معترضان بر اساس حقوق بین الملل و اساسنامە دیوان کیفری، با مصداقهای روشن مشمول «جنایت علیە بشریت» است و نهادهای مستقل و بین المللی باید هرچە سریعتر نسبت بە آشکارسازی هرچە بیشتر زوایای کشتار معترضان اقدام کنند.
بر اساس دادههای گردآوریشده توسط مرکز آمار و اسناد سازمان حقوق بشری ههنگاو، این سازمان برآورد میکند که در جریان اعتراضات اخیر، دستکم سههزار نفر از شهروندان غیرنظامی و معترضان در نتیجه اقدامات نیروهای سرکوبگر حکومتی جان خود را از دست دادهاند و ۵۰۰ نفر از نیروهای سرکوبگر نیز کشته شدهاند. افزون بر این، ههنگاو شمار بازداشتشدگان را بیش از ۲۰ هزار نفر تخمین میزند که جزئیات تکمیلی آن در ادامه گزارش ارائه خواهد شد. همچنین، بنا بر شهادت شاهدان عینی، شمار قابل توجهی از شهروندان بر اثر اصابت گلولههای جنگی و ساچمهای مجروح شدهاند که به دلیل هراس از بازداشت، از مراجعه به مراکز درمانی خودداری کردهاند.
در پی آغاز اعتراضات از روز ٧ دی ماه ١٤٠٤ در تهران و گسترش آن بە سرعت بە سایر شهرهای ایران، نیروهای سرکوبگر با واکنش خشونت آمیز و استفادە از سلاحهای جنگی، فورا آنرا بە خشونت کشاندە و با برخوردهای این اعتراضات مسالمت آمیز را سرکوب کردند. هەنگاو از همان روزهای آغاز اعتراضات و با توجە بە شناخت الگوی رفتاری جمهوری اسلامی ایران در برخورد با هر نوع اعتراض در داخل این کشور، بە سرعت اقدام بە ثبت و مستندسازی موارد نقض حق اعتراض و نوع سرکوب نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی کرد و پس از قطع اینترنت و انتشار بیانیههای تهدیدی مقامات و نهادهای سرکوب جمهوری اسلامی در ۱۸ و ۱۹ دی ماه در رابطه با وقوع جنایتهای گسترده و سازماندهی شده وسیع در جریان قطع اینترنت هشدار داد.
بر طبق بررسی های هەنگاو، نیروهای سرکوبگر در همە شهرهایی کە در آن اعتراضات برگزار شدە است، بە صورت هماهنگ و سیستماتیک دست بە اعمال خشونت سازماندهی شده، وسیع و کشتار عامدانە معترضان از جملە زنان و کودکان زدەاند. درمیان کشتەشدگان یک زن باردار و کودک سە سالە نیز وجود دارد.
بنابر تخمین سازمان حقوق بشری ههنگاو در سراسر ایران دست کم ۳۰۰۰ نفر از شهروندان مدنی در جریان اعتراضات در شهرهای مختلف ایران کشتە شدەاند، از این تعداد تاکنون هویت ۶۰۰ نفر از کشتەشدگان توسط تیم راستی آزمایی هەنگاو احراز هویت شدەاند. همچنین ههنگاو اعلام میکند که دستکم ۵۰۰ نفر از نیروهای سرکوبگر حکومتی شامل ارتش، سپاه پاسداران، نیروی انتظامی، بسیج، یگان ویژه و نیروهای لباس شخصی کە در سرکوب مردم در خیابانها نقش داشتەاند نیز در جریان این اعتراضات کشته شدهاند.
ههنگاو برای ارزیابی آمارهای خود از دادههایی که قابل راستی آزمایی خودش بوده است، استفاده کرده و تاکید میکند که آمار پنهان میتواند بسیار بالاتر از این باشد.
جزئیاتی کوتاه و مهم از کشته شدگان احراز هویت شده؛
ـ دستکم ۴۴ کودک زیر ۱۸ سال کشته شدهاند.
ـ دستکم ۶۱ زن کشته شدهاند.
ـ دستکم ۲۷ دانشجو و ۲ معلم کشته شدهاند.
ـ کشته شدن ۱۳۶ شهروند کورد ثبت شده است.
ـ کشته شدن ۷۶ شهروند گیلک ثبت شده است.
ـ کشته شدن ۵۶ شهروند لُر ثبت شده است.
تفکیک محل کشته شدگان احراز هویت شده بر اساس استان:
با استناد به آمار ههنگاو، بیشترین کشتهشدگان احراز هویت شده در استانهای تهران، اصفهان، کرمانشاه، گیلان، البرز، مرکزی و خراسان رضوی ثبت شده است.
استان تهران؛ ۱۳۷ نفر
استان اصفهان؛ ۱۰۱ نفر
استان کرمانشاه؛ ۶۵ نفر
استان گیلان: ۶۲ نفر
استان البرز؛ ۴۲ نفر
استان مرکزی؛ ۳۵ نفر
استان خراسان رضوی: ۲۶ نفر
استان مازندران: ۱۸ نفر
استان چهارمحال و بختیاری؛ ١۷ نفر
استان فارس؛ ۱۴ نفر
استان هرمزگان؛ ۱۳ نفر
استان گلستان؛ ۱۲ نفر
استان ایلام؛ ١١ نفر
استان لرستان: ۱۰ نفر
استان همدان؛ ۷ نفر
استان خوزستان؛ ۶ نفر
استان بوشهر؛ ٥ نفر
استان خراسان شمالی؛ ۳ مورد
استان یزد؛ ۳ نفر
استان کرمان؛ ۳ نفر
استان قزوین؛ ۳ نفر
استان کوردستان (سنندج)؛ ۲ نفر
استان سمنان؛ ۱ نفر
استان سیستان و بلوچستان؛ ۱ نفر
استان قم؛ ۱ نفر
استان کهگیلویه و بویراحمد؛ ۱ نفر
شاهدان عینی بە هەنگاو گفتەاند، بیشتر افرادی کە بە داخل جمعیت معترض شلیک کردەاند پیش از آن در بالای ساختمانهای اطراف تجمعات مستقر بودەاند و بە صورت رگباری بە سوی افراد و بە قصد و عمد کشتن شلیک کردەاند.
در میان مواردی کە مورد راستی آزمایی قرار گرفتەاند، گلولەها عموما بە سر، پهلو، کمر، شانە و قلب و در مواردی به گلو اصابت کردە است.
بر طبق دادەهای هەنگاو، بیشتر افراد احراز هویت شدە در روزهای پنجشنبە ١٨ دی ماه و جمعە ١٩ دی ماه کشتە شدەاند.
تعداد بالایی از هویتهای احراز شدە پس از هدف قرار گرفتن، درجا جان خود را از دست دادەاند و افرادی کە بە بیمارستان منتقل شدەاند بە دلیل شدت جراحات و خونریزیهای شدید فوت کردەاند.
برخی گزارشها از تهران و گیلان حاکی از آن است که نهادهای سرکوب جمهوری اسلامی اجازه انتقال زخمیها را نمیدادند و افرادی کە شانس زندە ماندن داشتند بر اثر خونریزی و عدم انتقال بە بیمارستان جان باختەاند.
بیشتر خانوادەهای قربانیان بە ویژە در شهرهای تهران، کرج، اصفهان، کرمانشاه، اسلامآباد غرب، مشهد، رشت و پس از روزها جستجو در میان انبوه پیکرها در سردخانەها موفق بە شناسایی اجساد فرزندان خود شدەاند، هەنگاو مطلع شدە است، بیشتر خانوادەها در قبال تحویل پیکر مجبور بە پرداخت پول از هفتصد تا سە میلیارد تومان پول یا اعتراف اجباری بە عضویت فرزندشان در نیروی بسیج و یا اقرار بە اینکە فرد کشتە شدە از سوی افراد معترض کشتە شدەاند.
علاوە بر شرایط بسیار پیچیده و بغرنج در روند شناسایی پیکر کشتەشدگان توسط خانوادە و تحویل بە شیوەی غیرقانونی و غیرانسانی این پیکرها، نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی با اعمال فشار بر خانوادەها، اصرار بر برگزاری مراسم خاکسپاری در سکوت و عدم برگزاری مراسم سوگواری داشتەاند کە برخی از خانوادەها تحت فشار ناچار بە قبول این شرایط شدەاند. و تعداد دیگری با برگزاری مراسم خاکسپاری و سوگواری اقدام بە سردادن شعار علیە جمهوری اسلامی و خامنەای کرداند.
علیرغم تعداد بالای کشتەشدگان و تلاش برای احراز هویت این افراد، بنابر گفتەهای شاهدان عینی تعداد بی شماری از معترضان با گلولەهای جنگی، ساچمەای و برخورد باتوم وقمە دچار مجروحیتهای شدید شدەاند، شماری از آنها از بیم بازداشت امکان مراجعە بە مراکز درمانی را نداشتەاند، با اینحال برخی از پزشکان و کادر درمان در شهرهای مختلف در گفتگو با هەنگاو تایید کردەاند کە بیمارستانها و مراکز درمان مملو از مجروحان با وضعیت جسمانی وخیم است. بە گونەای کە سازمان حتی سازمان انتقال خون در بیانیەای کە از صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران منتشر شد، از شهروندان درخواست کردە بود کە برای اهدای خون اقدام کنند.
از سوی دیگر بر اساس گزارشهای میدانی و رصد وضعیت بازداشت شدگان، نیروهای جمهوری اسلامی ایران با رفتارهای قهریە اقدام بە بازداشت معترضان و همچنین فعالین مدنی، فعالین زنان و وکلا به صورت «پیشگیرانه» در شهرهای مختلف، حتی شهرهایی کە در آنها هیچ اعتراضی برگزار نشدە است، کردەاند. ادامە روند بازداشتها در حالیست کە علی رغم تهدیدات جدی مسئولین مختلف در دستگاه قضایی جمهوری اسلامی علی خامنەای رهبر جمهوری اسلامی معترضان را اغتشاشگر خواند و صراحتا گفتە است کە باید آنها سر جای خود نشاند، مسئولین قوە قضائیە بە صورت مکرر نسبت بە وضعیت بازداشت شدگان از مفاهیم و اتهامهای بسیار سنگین از جملە اتهام «محاربە» سخن میگویند، اخیرا دادستان تهران اعلام کرده بود که پروندە تعدادی از بازداشتشدگان با عنوان محاربە بە دادگاه ارسال شدە و بازداشت شدگان با تفهیم اتهام و صدور قرار تأمین به زندان معرفی شدهاند. همچنین افزودە بود کە پروندههایی که در آنها اقدامات متهمان در چارچوب اتهام محاربه ارزیابی میشود، به صورت ویژه و سریع در حال رسیدگی هستند. برخی گزارشهای رسیده به ههنگاو همچنین از تلاش جمهوری اسلامی برای شروع اعدامهای موسوم به صحرایی، و اعلام احکام اعدام به صورت تلفنی خبر میدهند. ههنگاو در روز جمعه ۱۹ دی، با انتشار بیانیهای با ارجاع به تهدیدهای افراد و نهادهای حکومتی برای سرکوب، برنامه سرکوب سنگین و خونین جمهوری اسلامی را پیشبینی کرده و نسبت به آن هشدار جدی داده بود..
پیش از این، رئیس دستگاه قضایی، غلام حسین محسنی اژهای نیز تهدید کرده بود که این بار هیچگونه ارفاقی در کار نیست. در میانەی تهدیدهای گوناگون مسئولین جمهوری اسلامی اخبار نگران کنندەای از سوی خانوادەهای بازداشت شدگان منتقل میشود کە نیروهای امنیتی و دادگاههای مورد مراجعە بە آنها اعلام می کنند، فرزندانشان با اتهام محاربە دادگاهی شدەاند و حکم آنها اعدام است، در همین رابطە هەنگاو باتوجە بە سابقە جمهوری اسلامی و استفادە وسیع و کینەتوزانە از اعدام جهت ایجاد ارعاب و خفقان در جامعە، نسبت بە وضعیت بازداشت شدگان و عدم رسیدگی عادلانە بە پروندەها و سرنوشت این افراد، بە شدت ابراز نگرانی و تاکید میکند ، معترضان بازداشت شدە در خطر اجرای اعدامهای سریع و حتی محاکمە واعدامهای صحرایی قرار دارند.
در همین رابطە بنابر اسناد و مدارک ثبت شدە در مرکز اسناد سازمان حقوق بشری هەنگاو، از آغاز اعتراضات مردمی در سراسر ایران تاکنون بیش از ۲۰ هزار نفر توسط نیروهای وزارت اطلاعات و اطلاعات سپاه پاسداران و نیروی انتظامی در شهرهای مختلف ایران بازداشت شدەاند.
تاکنون هویت ۸۳۰ نفر از شهروندان بازداشت شده توسط ههنگاو احراز شده است که ۱۰۰ نفر از آنها زن و ۶۰ نفر کودک و زیر ۱۸ سال هستند. دستکم ۳۵۰ نفر از شهروندانی که احراز هویت شدهاند از شهروندان کورد هستند. هەنگاو تایید میکند کە تعدادی از شهروندان در حالیکە مجروح بودەاند توسط نیروهای سرکوبگر بازداشت شدەاند.
در همین چارچوب، اطلاعات مستند نشان میدهد که نیروهای حکومتی به مراکز درمانی نیز تعرض کردهاند. محاصره و حمله به بیمارستانها، از جمله در ایلام و تهران نقض آشکار حقوق بینالملل بشردوستانه و محرومسازی عامدانه مجروحان از دسترسی به درمان پزشکی است؛ اقدامی که خود بخشی از جنایت علیه بشریت محسوب میشود.
همزمان، جمهوری اسلامی پس از کشتار جمعی معترضان در روزهای ١٨ و ١٩ دی ماه و در راستای سرکوب دیجیتال، شامگاه پنجشنبە ١٨ دی ماه با قطع کامل اینترنت و محدود سازی شدید ارتباطات تلفنی، بهطور آگاهانه و هدفمند دسترسی شهروندان به اطلاعات و ارتباط آزاد را مسدود کرد. این اقدام، که بخشی از آن با شدت و حدت کمتر در آبان ۹۸ مسبوق به سابقه است، نشاندهنده تلاش سیستماتیک حکومت برای پنهانسازی ابعاد واقعی جنایات ارتکابی و جلوگیری از نظارت و پاسخگویی بینالمللی است. اینترنت در ایران تا ساعات پایان روز جمعە دوم بهمن ماه بە طور کامل و بە مدت ١٥ روز قطع بود و حالا نیز در صد بسیار کمی از آن در حال بازگشت است.
پس از قطع دسترسی بە اینترنت و ارتباط تلفنی، در فاصلە روزهای ٢٣ و ٢٤ دی ماه، نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی با یورش بە منازل شهروندان در شهرهایی مانند، تهران، بانە، مریوان، سلماس، کرج و پیرانشهر عملیاتهای جستجو برای دستگاههای گیرندە ماهوارە و گیرندە ستارلینگ را آغاز کردە بودند.
همچنین در شهر بانە بیش از ۵۰ نفر کە در حال تردد در گذرگاه مرزی بانە را بە اتهام انتقال اطلاعات از داخل ایران بە خارج از کشور بازداشت و مورد بازجویی قرار دادە بودند.
سازمان حقوق بشری ههنگاو همچنین به گزارشهای تکان دهندهای از گیلان و به طور خاص شهر رشت دسترسی پیدا کرده است. راویان از خشونت بسیار شدید در رشت لاهیجان و انزلی و وضعیت میلیتاریزه شده شهرها در این مناطق میگویند. ههنگاو در حال بررسی و راستی آزمایی گزارشهای مربوط به سرکوب شدید در گیلان و شهر رشت است.
بنا برگزارشهای رسیده به سازمان حقوق بشری ههنگاو، بخش کامل سرکوبهای خیابانی تا روز یکشنبه ۲۰ دی ماه ۱۴۰۴ ادامه داشته است و از روز دوشنبه کمتر اعتراضاتی در سطوح شهرها قابل مشاهده بودە است. راویان مختلفی به ههنگاو اعلام کردهاند که خشم و شوک عمومی نسبت به سرکوبها بسیار بالا است، و البته نیروهای حکومتی بسیاری از شهرها را خصوصا در شبها به حالتی شبیه به حکومت نظامی درآوردهاند.
گزارشهای رسیده به سازمان حقوق بشری ههنگاو نشان میدهند که جمهوری اسلامی ایران با استقرار نیروهای پرشمار نظامی در اکثر شهرهایی که در آن اعتراضات وجود داشتە، گشتهای شبانه با خودروهای نظامی حامل دوشکا و موتورهای حامل افراد نظامی به شکلی ایجاد رعب و وحشت کند و همچنین با ایستبازرسیهایی که از طریق آنها موبایلها و محتویاتشان چک میشود، وضعیت سرکوب و میلیتاریزە در برابر شهروندان عادی را به درجههای بسیار بالایی رسانده است.
سازمان حقوق بشری ههنگاو، با وجود سختی راستی آزمایی در روزهای اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ پس از قطعی اینترنت تمام توان خود را به کار گرفت تا حتی با وجود عدم امکان واقعی راستی آزمایی همه هویتها و همه ابعاد جنایت، بتواند با راستی آزمایی حداکثری در احراز هویتها و همچنین بازداشتیان و شیوه سرکوب در شهرها و همچنین تغییر شیوه سرکوب پس از قطعی اینترنت، دست کم به الگوی خشونت مورد استفاده از جمهوری اسلامی در این اعتراضات دسترسی پیدا کند و این الگوها را بر اساس گزارشهای مستند ثبت کرده و به دست مجامع بین المللی برساند.
سازمان حقوق بشری ههنگاو، تکیه بر گفتمان «جنگ» به جای سرکوب جنایتکارانه اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ در ایران را برای جامعه ایران خطرناک دانسته و از جامعه مدنی ایران و جامعه بین المللی میخواهد نسبت به اشاعه گفتمان «این جنگ است» پرهیز کنند.
در مجموعهای از اطلاعیهها و موضعگیریهای همزمان در روز جمعه ۹ ژانویه ۲۰۲۶ (۱۹ دی ۱۴۰۴)، فراجا، دادستانی تهران، محسنی اژهای و وزارت اطلاعات با بهکارگیری ادبیات امنیتی–قضایی، معترضان، خانوادههای آنان، فعالان سیاسی و احزاب کوردستان، را مستقیماً به سرکوب شدید تهدید کرده بودند. فراجا و دادستانی تهران با ارجاع صریح به مفاهیمی چون «گروهکهای تروریستی»، «افراد مسلح» و اتهام «محاربه»، زمینهی حقوقی–تبلیغاتی برخورد خشن با احزاب و سازمانهای سیاسی را فراهم کردهاند.
استفادهی هدفمند از مفاهیمی چون «کشتهسازی» و اتهاماتی نظیر «محاربه»، «افساد فیالارض»، «تروریسم» و «تجزیهطلبی» نشاندهندهی قصد آگاهانهی حکومت برای توجیه موج احتمالی کشتار، انتقال مسئولیت خشونت به معترضان و مشروعیتبخشی به سرکوب سازمانیافتهی پیشرو بود.
ههنگاو هشدار میدهد، هر نوع گفتمانی در فضای عمومی و بین المللی که تقویت کننده گفتمان «جنگ»، به جای سرکوب جنایتکارانە اعتراضات سراسری، گفتمان جمهوری اسلامی در توضیح و استفاده از ادوات، سلاحها و نظامیگری جنگی با مردم بیدفاع و مبارزات مسالمتامیز مردم را تقویت میکند.
ههنگاو، به جامعه جهانی هشدار میدهد، که شدت سرکوبهای جمهوری اسلامی در این دوره از اعتراضات تنها با روشهای دهه شصتی او قابل مقایسه هستند، جنایت علیه بشریت، کشتار جمعی، کشتار عامدانه کودکان و نوجوانان، استفاده از گلوله و ادوات جنگی در سرکوب این اعتراضات کاملا قابل راستی آزمایی است و جامعه جهانی مسئول است با تکیه بر اصل «مسئولیت حمایت» یا همان (آر تو پی) از مردم در ایران در برابر نظامیگری افسارگسیخته و کشنده جمهوری اسلامی حمایت کند.
